• Warsaw Blockchain Week

• Wojny stablecoinowe

• Przegląd wiadomości

• Nadchodzące wydarzenia

Warsaw Blockchain Week

Gdy zaczynałem pisać treści do tego wydania, siedziałem w auli Politechniki Warszawskiej i słuchałem panelu nt. przyszłości projektów DeFi. Gdy kończyłem je pisać, byłem świeżo po wystąpieniu na Polish-Swiss Blockchain Association Summit. W ostatnich dwóch tygodniach mieliśmy w Warszawie prawdziwe zatrzęsienie wydarzeń okołoblockchainowych. I choć nikt oficjalnie tak tego chyba nie nazywał, moim zdaniem bez zbędnej skromności możemy nazwać ten okres "Warsaw Blockchain Week". Z oczywistych względów nie mogłem uczestniczyć we wszystkich wydarzeniach, wymienię więc tylko te, w których osobiście uczestniczyłem, albo które śledziłem bliżej w ten czy inny sposób.

EthWarsaw

Opis Warsaw Blockchain Week należy zacząć od największej i (moim zdaniem) najważniejszej imprezy, czyli EthWarsaw. Dwudniowa międzynarodowa konferencja zwieńczona dwudniowym hackathonem to według mnie najbardziej udane wydarzenie okołoblockchainowe w Polsce. Jendocześnie jedno z najlepszych i najlepiej zorganizowanych krajowych wydarzeń w branży IT, nie ustępujące wcale podobnym imprezom zagranicznym (może trochę rozmiarem i rozmachem, ale w końcu to pierwsza edycja). Cztery dni po brzegi wypełnione solidnymi merytorycznymi prezentacjami i warsztatami, z plejadą zagranicznych gości, solidną reprezentacją topowych światowych projektów i znakomitą frekwencją po stronie uczestników. Ogromne gratulacje dla organizatorów i wszystkich osób zaangażowanych w ten niewątpliwy sukces.

Zresztą poziom merytoryczny wystąpień można ocenić samemu, bo całość była rejestrowana i jest dostępna na kanale EthWarsaw w Youtube. Jedynym mankamentem może być to, że całość dostępna jest jako jeden długi stream z poszczególnych sal w danym dniu - w nawigowaniu z pewnością pomoże dostępna na stronie eventu agenda.

Przyznam się zresztą, że ja większość wystąpień nadrabiałem właśnie w tej formie w następnym tygodniu. W trakcie samej konferencji zdecydowanie więcej czasu spędzałem na rozmowach kuluarowych. Bo szczerze mówiąc, to jest właśnie największa wartość tych konferencji - możliwość spotkania z dawno niewidzianymi znajomymi rozsianymi na codzień po całym świecie, porozmawiania na żywo z ludźmi stojącymi za tymi wszystkimi projektami, dopytania o szczegóły techniczne, teoretyczne czy biznesowe poszczególnych protokołów.

Każdemu, kto interesuje się branżą crypto i technologią blockchain polecam wybranie się na jedną z tych konferencji. Do tej pory polecałem wycieczkę za granicę - do Paryża, Berlina, Libony czy Londynu. Od teraz do tej listy z pełną odpowiedzialnością będę dopisywał Warszawę.

Bo wierzę (i mam ku temu pewne mocne przesłanki), że EthWarsaw będzie miało swoją kontynuację. A w oczekiwaniu na przyszłoroczną edycję na pewno warto śledzić regularne meetupy i warsztaty, o których informacje z pewnością będą pojawiać się na profilu twitterowym EthWarsaw.

NFTWarsaw

Wydarzenie ściśle ukierunkowane na branżę NFT, chyba pierwsze tego typu w Polsce (a przynajmniej pierwsze, w którym uczestniczyłem). Wspaniałe widoki wieczornej Warszawy ze słynnego apartamentu 504 wieżowca przy Złotej 44 nadały tej imprezie odpowiedniego klimatu, charakterystycznego dla imprez związanych z NFT. Ale niech słowo 'apartament' w poprzednim zdaniu nikogo nie zmyli - nie była to kameralna domówka, tylko pełnoprawny meetup na około 400 osób.

Ze względu na problemy organizacyjne przy wejściu, program musiał zostać nieco zmodyfikowany i z oryginalnych "gadanych" punktów programu została tylko debata - ciekawa, pokazująca NFT z różnych perspektyw, zrywająca z powszechnym skojarzeniem tych tokenów wyłącznie z obrazkami profilowymi na Twitterze (małpy, punki, miśki itp.).

Wydarzenie, zwłaszcza jak na pierwszy raz, było moim zdaniem bardzo udane. Ale pozostawiło we mnie pewien niedosyt - wydaje mi się, że przydałby nam się w Warszawie całodniowy event dotyczący NFT, pokazujący na przykładach rózne zastosowania (od PFP, przez POAP, muzykę i fizyczne przedmioty, po metaverse), narzędzia, niuanse technologiczne i prawne. I dla takiego eventu ta impreza na 50. piętrze byłaby świetnym afterparty.

Mam nadzieję, że doczekamy się czegoś większego już niebawem, ja sam na pewno będę do tego namawiał organizatorów. A tymczasem składam gratulacje, bo i tak był to kawał świetnej roboty.

Wisienką na torcie NFTWarsaw była okolicznościowa koszulka - sprzężona z NFT generowanym przez Uniqly, identyfikującym jednoznacznie konkretny egzemplarz i właściciela. Dzięki temu nawet osoby kompletnie nowe w świecie NFT mogły dosłownie "dotknąć" tej technologii.

zkBreakfast

Najmniejsze z opisywanych wydarzeń, lecz według mnie jedno z najciekawszych. Po prostu śniadanie - bez żadnych wystąpień, bez narzuconego tematu przewodniego, bez ukrytej agendy, po prostu dwa długie stoły osób zainteresowanych zero-knowledge.

I to okazało się strzałem w dziesiątkę, bo faktycznie zebrało się pokaźne grono osób zainteresowanych tematem, którzy swobodnie przez grubo ponad dwie godziny wymieniali się doświadczeniami, przemyśleniami i planami. W tak młodej i gwałtownie rozwijającej się dziedzinie to zwyczajnie wystarczy. Dziś śmiało można obstawiać, że zero-knowledge proofs i rozwiązania o nie oparte będą stanowiły fundament zdecentralizowanych finansów (albo po prostu - finansów). I nie tylko, bo potencjał tej technologii jest niesamowicie szeroki.

zkBreakfast będzie miało swoją kontynuację w większej i nieco bardziej zorganizowanej formie. Piszę o tym z przekonaniem graniczącym z pewnością, bo zamierzam tę kontynuację wspomóc. Wstępne plany już są zakreślone, o szczegółach na pewno na tych łamach będę informował, gdy tylko będą się nieco bardziej krystalizowały.

A tymczasem osobom zaintersowanym tematyką i jej zastosowaniami polecam świetne prezentacje z EthWarsaw: Beyond ZK-SNARKs: overview of blockchain privacy paradigms, Scaling Ethereum with rollups and zero-knowledge-proofs i zkEVM: compatibility and equivalence.

Swiss-Polish Blockchain Symposium 2022

O tym wydarzeniu nie mogłem nie wspomnieć, bo miałem okazję wygłosić na nim krótką prezentację o DeFi. Ale piszę o nim nie tylko dlatego. Na pierwszą edycję sympozjum organizowanego przez Swiss-Polish Blockchain Association trzy lata temu wróciłem specjalnie z urlopu na mazurach. Moim zdaniem jest to wydarzenie szczególne, bo łączy ze sobą dwa światy - Polskę, gdzie mamy wielu programistów i przedsiębiorców chcących rozwijająć projekty w branży kryptowalut (i ogólnie blockchain) i Szwajcarię, która od dawna stara się takim osobom ułatwiać życie i stwarzać warunki do zarabiania na takich projektach. Nieprzypadkowo to kanton Zug uważany jest od lat za "crypto valley" - odpowiednik kalifornijskiej "sillicon valley". W okolicach roku 2017, w czasach "bańki ICO" popyt na prawników doradzających projektom kryptowalutowym był tam tak duży, że trzeba było się dosłownie ustawiać w kolejkach żeby móc w ogóle myśleć o umiejscowieniu tam swojego projektu.

Osobiście uważam, że SPBS oddaje trochę ten klimat - w odróżnieniu od eventów opisywanych powyżej, ten skupia się nie tyle na technologii i produktach, które ta technologia pozwala tworzyć, co na tym, jak tę technologię i te produkty zastosować w praktyce - mówiąć wprost, jak na tym zarobić. Trochę przypomina mi to konferencje, w których uczestniczyłem w Azji. Daje to trochę inną perspektywę niż wydarzenia produktowo-technologiczne, moim zdaniem te perspektywy dobrze się zazębiają i uzupełniają, warto znać obie.

Kolejna edycja SPBS jest już zapowiedziana na czerwiec przyszłego roku, osobiście już teraz w ciemno polecam śledzić informacje o nim.

Blockchain Alliance Opener i CryptoVerse Expo

W tych wydarzeniach nie uczestniczyłem osobiście, ale wielu moich znajomych brało w nich udział, więc miałem w pewnym sensie relację z drugiej ręki. Z tego, co mogłem się zorientować, oba skupiały się przede wszystkim na tym, co w świecie web3 powstaje na naszym lokalnym rynku. Dla mnie to dość nieznany teren, z pewnością w przyszłości będę próbował tak dopasować kalendarz, żeby mieć okazję poznać founderów tych projektów osobiście. Oba wydarzenia z pewnością były wartościowymi i pełnoprawnymi cegiełkami "Warsaw Blockchain Week".

Wojny stablecoinowe

Stablecoiny, czyli tokeny, których wartość powinna odpowiadać 1 do 1 wartości waluty, z którymi są związane, to bezdyskusyjnie fundament zdecentralizowanych finansów. Można się nawet pokusić o stwierdzenie, że to fundament rynku crypto jako takiego. Wystarczy spojrzeć na wolumeny obrotu: Tether (USDT) notuje średnio ponad $50B dziennego obrotu (prawie tyle, co cały makret cap Tethera, często wolumen przekracza market cap), BUSD, USDC zazwyczaj utrzymują średni wolumen w okolicach >$5B, DAI i TUSD osiągają setki milionów.

Pierwsze pytanie, które zwykle pojawia się u osób odkrywających stablecoiny, to - dlaczego jest ich tak dużo? Skoro (prawie) wszystkie reprezentują wartość jednego dolara, to dlaczego potrzebujemy kilkudziesięciu różnych? Odpowiedź jest prosta - bo nie wszystkie stablecoiny są takie same, o czym boleśnie przekonali się posiadacze stablecoina UST w maju tego roku. Dokładne omówienie różnic pomiędzy poszczególnymi stablecoinami zasługuje na osobną, obszerną publikację, tutaj wymienię tylko naszkicuję podstawowe kryteria.

W pierwszej kolejności, stablecoiny dzielimy na te w pełni zabezpieczone (collateralized) oraz te z tylko częściowym zabezpieczeniem lub bez zabezpieczenia, zazwyczaj zwane stablecoinami algorytmicznymi. Te w pełni zabezpieczone dzielimy jeszcze na takie, gdzie zabezpieczeniem są waluty FIAT (tzw. fiat-backed, np. USD, EUR) oraz takie, gdzie zabezpieczeniem są inne kryptoaktywa (tzw. crypto-backed, jak np. ETH, BTC). Oczywiście występują jeszcze warianty mieszane (tzw. hybrid, np. FRAX). W ten sposób otrzymujemy kategorie:

• fiat-backed stablecoins: USDT, USDC, EUROC, BUSD, TUSD, USDP, GUSD, etc.

• crypto-backed stablecoins: DAI, MIM, LUSD, USDX, SUSD, HUSD, DOLA, etc.

• algorithmic stablecoins: USDD, USTC, FEI, etc.

• hybrid - FRAX, CUSD, MUSD, etc.

W poszczególnych kategoriach oczywiście również występują różnice pomiędzy poszczególnymi stablecoinami. Np. różne fiat-backed stablecoins różnią się tym, co jest faktycznie zabezpieczeniem (mogą to być pieniądze dostępne bezpośrednio na rachunku, ale też papiery dłużne, obligacje, a nawet nieruchomości czy czy udziały w przedsiębiorstwach), jakiej jakości są te zabezpieczenia, gdzie są zdeponowane, w jaki sposób kontrolowane i raportowane są stany zabezpieczeń oraz jakiej jurysdykcji podlega operator danego stablecoina (czy np. dotykają go sankcje nakładane przez rząd USA).

W przypadku stablecoinów zabezpieczanych kryptowalutami jest podobnie - istotne jest jakie kryptowaluty zabezpieczają dany stablecoin, jaki procent zabezpieczenia względem wygenerowanychstablecoinów jest wymagany (np do wygenerowania 100 stablecoinów może być wymagane zabezpieczenie o wartości powyżej $150, dzięki temu w przypadku dużych wahań kursu kryptoaktywa będącego zabezpieczeniem istnieje margines pozwalający na zlicytowanie zabezpieczenia bez ponoszenia straty), jak skonstruowane są algorytmy dbające o utrzymywanie bezpiecznego marginesu zabezpieczenia oraz w jaki sposób protokół reaguje na tzw. "zły dług", czyli stablecoiny w obiegu nie posiadające odpowiedniego zabezpieczenia.

To nie wszystko, trochę w poprzek wymienionych powyżej różnic można zdefiniować jeszcze dodatkowe ryzyka, jak np.:

• ryzyko smart contractowe (czy smart contract stablecoina umożliwia wstrzymanie transakcji, blokowanie adresów, wymuszone transfery pomiędzy adresami, czy pozwala dowolnie tworzyć/niszczyć tokeny, itp.),

• ryzyko legislacyjne, związane nie tylko lokalizacją operatora danego stablecoina, ale również posiadanych przez protokół zabezpieczeń. Dobitnie widać było to w przypadku ostatniego zamieszania z Tornado Cash - USDC stosując się do sankcji nałożonych przez rząd USA zaczał blokować adresy, które wchodziły w interakcje z mikserem kryptowalut. Stworzyło to istotne zagrożenie dla stablecoina DAI, którego ponad 1/3 zabezpieczeń stanowi właśnie USDC - gdyby Circle (operator USDC) zablokował adresy kontraktów protokołu Maker (operator DAI), nagle w protokole Makera pojawiłoby się bardzo dużo złego długu. Doprowadziło to wręcz do szerokich dyskusji odnośnie tego, czy protokół DAI powinien utrzymywać przywiązanie do dolara dla tokenów DAI.

• ryzyko związane z płynnością - czy i na jakich giełdach można handlować wybranym stablecoinem? Czy istnieje płynność pozwalająca jednorazowo sprzedawać i kupować duże ilości wybranego stablecoina, jaki jest koszt jednorazowej wymiany dużych ilości danego stablecoina.

Jak widać, wybór stablecoina dla naszych zastosowań to nie jest taka prosta sprawa i warto zapoznać się z ryzykami używanych przez nas stablecoinów oraz na tym, na jakich aspektach zależy nam najbardziej. Rynek pokazuje, że ceni sobie (przynajmniej pod względem wolumenu) zdecydowanie bardziej wygodę niż bezpieczeństwo. Z drugiej strony, rynek nauczył się tej wiosny, że takie ustawienie priorytetów może być bardzo kosztowne. Bo krach Luny i ekosystemu Terra, to przede wszystkim krach stablecoina UST blokowanego w protokole Anchor z perspektywą 20% rocznego zysku. Bardzo wielu użytkowników tego protokołu wypowiadało się jeszcze przed krachem, że co prawda oprocentowanie w Anchorze jest na dłuższą metę nieutrzymywalne, ale w ostateczności pod spodem jest zawsze stablecoin, więc gdy to oprocentowanie się zmniejszy, to dalej ich kapitał jest bezpieczny. W praktyce to właśnie konstrukcja samego stablecoina (który byl stablecoinem algorytmicznym, w niewielkim stopniu posiadającym zabezpieczenie) była bardzo ryzykowna i w dłuższym terminie nieutrzymywalna.

No dobrze, wiemy już że mnogość stablecoinów daje większy wybór ich użytkownikom i pozwala dobrać stablecoin pod ich osobiste wymogi dotyczące ryzyka, wygody, użyteczności i kosztów. Ale co mają twórcy tych stablecoinów z tworzenia kolejnych odmian? To pytanie ma akurat bardzo prostą odpowiedź - stablecoiny generują duże przychody. Przede wszystkim pieniadze będące w posiadaniu operatora jako zabezpieczenie pod wyemitowane stablecoiny można zainwestować w bezpieczny sposób - nawet niewielkie oprocentowanie na wielomiliardowych depozytach daje bardzo solidne zyski. Po drugie, możliwość generowania stablecoinów jest niemal identyczna z możliwością generowania pieniądza na tradycyjnych rynkach. To olbrzymi potencjał, pozwalający tworzyć nowe kategorie usług i produktów finansowych. Po trzecie, stablecoiny jako główny mechanizm napędzający rynek zdecentalizowanych finansów pozwala dosłownie kontrolować ten rynek. Widać to bylo w kontekście merge Ethereum - Circle, operator USDC wydając oświadczenie o tym, który z potencjalnych forków Ethereum wesprze, przypieczętował przyszłość tego drugiego.

Nic więc dziwnego, że organizacje stojące za popularnymi projektami dążą do tego, żeby wypuścić własne stablecoiny i umacniać ich znaczenie. Tylko w ostatnich miesiącach Aave (protokół pożyczkowy) i Curve (zdecentralizowana giełda zoptymalizowana pod wymianę stablecoinów) ogłosiły, że pracują nad własnymi stablecoinami. Jednocześnie giełda Binance ogłosiła, że na potrzeby zawierania pozycji będzie automatycznie (w tle) wymieniać stablecoiny użytkowników na własny stablecoin BUSD i w przyszłości będzie wspierał wyłącznie pary z BUSD.

W połowie marca Do Kwon, twórca i lider projektu Luna oraz stablecoina UST opublikował tweeta, w którym niejako wypowiadał wojnę DAI, dążąc do ustanowienia UST jako największego, najbardziej płynnego i najważniejszego zdecentralizowanego stablecoina. Jak ta historia potoczyła się dalej, wiemy. Ale krach Luny i UST wcale nie oznacza końca wojen stablecoinowych, moim zdaniem to był tylko zwiastun tego, co czeka nas w niedalekiej przyszłosci.

Zainteresowanych różnicami pomiędzy poszczególnymi wybranymi stablecoinami odsyłam do hobbystycznego (jak na razie) projektu stablecoins.wtf. Projekt ten powstał w ramach hackathonu, jako weekendowe wyzwanie, ale miałem przyjemność rozmawiać ostatnio z jego twórcami i wiem, że pracują nad czymś większym i bardziej oszernym. Trzymam za nich mocno kciuki, na pewno będę tutaj informował o postępach.

Przegląd wiadomości:

1. Najważniejsza wiadomość tego roku - "The Merge" stał się faktem, Ethereum przeszło na proof of stake, globalne zużycie energii może spaść nawet o 0.02%, gdy to piszę, więcej Etheru jest palone niż tworzone w nowych blokach. Zdecydowanie nowy rozdział w historii zdecentralizowanych finansów.

2. Szwajcarski bank SEBA uruchamia dla swoich klientów instytucjonalnych możliwość alokowania swoich pieniędzy w usługach typu 'staking as a service', w tym w protokole Proof of Stake Ethereum.

3. Również amerykański oddział giełdy Binance uruchamia dla swoich klientów usługę inwestowania w protokół Proof of Stake Ethereum, oferując do 6% oprocentowania rocznie.

4. Norges, Bank Centralny Norwegii zapowiedział, że pracuje nad własną walutą CBDC w oparciu o sieć Ethereum. Kod tokena oparty jest o szablony OpenZeppelin (co samo w sobie jest dobrym pomysłem). Jego funkcjonalność jest dość ograniczona, właściwie jedynym rozszerzeniem jest możliwość tworzenia i spalania tokenów przez uprawnionych użytkownikow. Padają głosy, że Ethereum ma duże szanse stać się  w przyszłości główną platformą dla CBDC.

5. Arbitrum zupredowało sieć Arbitrum One do Nitro. Z dawna oczekiwany upgrade wprowadza wiele nowości, w szczególności dokładniejszą kompatybilność z główną siecią Ethereum, kompresję danych wysyłanych do L1, a co za tym idzie zwiększoną wydajność i zmniejszone koszty końcowe dla użytkownika.

Ten newsletter powstaje dzięki wsparciu 7bulls.com - software house z ponad 20-letnim doświadczeniem w tworzeniu oprogramowania zarówno dla dużych klientów (takich jak Conforama, Toyota, Cyfrowy Polsat i in.), jak również zakładający i wspierający technologicznie startupy (np. AirFusion, AIInvestments i in.). 7bulls.com posiada status Centrum Badawczo-Rozwojowego w Polsce i we Francji. Specjalizuje się głównie w projektach wykorzystujących zaawansowane nowoczesne technologie (Cloud, AI, RPA, Blockchain).

Jeśli jesteś zainteresowany wsparciem newslettera, odezwij się na kontakt@tygodnikdefi.pl

Nadchodzące wydarzenia:

- 16-18.09, EthBerlin^3, Berlin - kolejna odsłona słynnego berlińskiego hackathonu. Impreza o niepowtarzalnym charakterze i klimacie, część Berlin Blockchain Week. Jestem na miejscu, będę brał udział w hackathonie, jak będzie coś szczególnie ciekawego, to na pewno napiszę o tym w następnym wydaniu.

- 7-16.10, Devcon Week, Bogota - największe święto świata Ethereum w roku, największa tego typu konferencja, co roku organizowana w innym kraju. W tym roku w Bogocie, po przerwie związanej z COVIDem. Konferencję poprzedzi hackathon EthBogota (7-9.10). Na pewno będzie bardzo ciekawie, ja się wstępnie wybieram, jeśli faktycznie trafię do Bogoty, to na pewno będę tutaj relacjonował.

- 28-30.10, EthLisbon, Lizbona - wydarzenie pretendujące do najciekawszego w Europie, w ostatnich latach zapracowało na swoją renomę. Impreza poprzedza konferencję WebSummit - jedną z największych konferencji zorientowanych na biznesy i technologie około webowe.

To tyle jeśli chodzi o drugie wydanie. Dołożę wszelkich starań, żeby następne wychodziły już regularnie co tydzień. Już teraz serdecznie zapraszam i mam prośbę - jeśli znasz kogoś, kogo ten newsletter mógłby zainteresować, prześlij proszę link z rekomendacją. Dodatkowo, jeśli masz jakieś uwagi, chcesz żebym na tych łamach poruszył konkretne tematy, chcesz opowiedzieć mi o swoim projekcie, lub po prostu chcesz powiedzieć “cześć” - napisz do mnie na kontakt@tygodnikdefi.pl.

• Tornado wywołało trzęsienie ziemi

• Nadchodzi Merge, już za niecały miesiąc

• Kontrowersje wokół możliwego forka Ethereum - EthPOW i EthPOS

• Nadchodzące wydarzenia

Tornado wywołało trzęsienie ziemi

Dwa tygodnie temu świat obiegła wiadomość, że Stany Zjednoczone zbanowały popularny mixer kryptowalut, Tornado Cash. A dokładniej, Biuro ds. Kontroli Aktywów Zagranicznych (OFAC) podległe Departamentowi Skarbu wpisało Tornado Cash na listę podmiotów podległych sankcjom, tzw. listę SDN (Specially Designated Nationals and Blocked Persons List) - tę samą, na której widnieją dane np. osób i podmiotów rosyjskich objętych sankcjami.

Wydarzenie to - z pozoru mało istotne - wstrząsnęło praktycznie całym światem zdecentralizowanych finansów, rodząc pytania o stopień uzależnienia popularnych usług i protokołów od scentralizowanych pośredników. Ale zacznijmy od początku.

Czym jest Tornado Cash? Jest to tzw. mixer kryptowalut, usługa pozwalająca w sposób bezpieczny i anonimowy wymieszać nasze kryptoaktywa z analogicznymi aktywami innych osób, ukrywając oryginalne źródło pochodzenia środków . Upraszczając - z jednego adresu przelewamy do wspólnego 'worka' nasze środki, środki odbieramy z drugiego adresu, niepowiązanego w żaden sposób z pierwszym. Jedynym wspólnym elementem jest mixer, nie jesteśmy w stanie z zewnątrz ustalić który z wpłacających adresów wypłacił teraz środki. Jeżeli w puli uczestniczy odpowiednio dużo użytkowników, ustalenie z zewnątrz źródła środków jest praktycznie niemożliwe. Dla dalszego opisu istotne jednak jest tu stwierdzenie 'z zewnątrz' - protokół umożliwia użytkownikom w prosty sposób udowodnienie z jakiego źródła pochodziły środki, które oni sami wypłacili, gdyby zaszła taka potrzeba. Więcej na temat samego Tornado Cash warto poczytać w artykule opublikowanym przy jego starcie.

Jak łatwo się domyśleć, Tornado Cash było zwykle pierwszym adresem, pod który udawali się właściciele środków pozyskanych w nie do końca legalny sposób - czy to poprzez klasyczne oszustwa i kradzieże, czy poprzez włamania do protokołów. Dlatego nie dziwi, że narzędziem tym zainteresowały się w końcu odpowiednie służby. Jednak, jak zwykle w przypadku nowych technologii, sposób w jaki postanowiono sobie poradzić z tym wyzwaniem zdaje się tworzyć więcej problemów niż rozwiązywać.

1. Zacznijmy od tego, że choć Tornado Cash używane było przez wielu złych aktorów, to zdecydowanie nie jest to narzędzie stworzone do popełniania przestępstw. Możliwość zachowania prywatności i nieujawniania swojej tożsamości, zwłaszcza w środowisku tak transparentnym jak permissionless blockchain, jest bardzo istotna. Nie powinniśmy być zmuszeni do ujawniania swojej tożsamości za każdym razem gdy zawieramy jakąkolwiek transakcję. W świecie analogowym możemy używać gotówki w pełni prywatnie. Wiele osób (zaryzykowałbym nawet stwierdzenie, że zdecydowana większość) korzystało z Tornado Cash beż żadnych złych intencji. Dość powiedzieć, że Tornado Cash było stosowane np. przy przekazywaniu środków na rzecz zbiórki na rzecz Ukrainy (dla wielu osób jawność faktu wspierania takiej zbiórki może stwarzać realne zagrożenie). Innym przykład to deployment smart contractu do przechowywania depozytów dla Ethereum 2.0 - tutaj też użyto Tornado Cash żeby nie wiązać smart contractu z konkretną osobą.

Wszystkie tego typu - w pełni legalne - zastosowania Tornado Cash są obecnie uznawane za podejrzane, kompletnie bezpodstawnie.

2. Nie bardzo wiadomo, jaki miałby być zamierzony efekt umieszczenia Tornado Cash i adresów poszczególnych smart contractów na liście sankcyjnej. Same smart contracty przecież nie przestaną działać. Co więcej, smart contracty obecnie znajdujące się pod konkretnymi adresami w każdej chwili mogą zostać zduplikowane na innych adresach (z dokładnością do płynności dostępnej w tych smart contractach, ale to jest problem stosunkowo łatwo rozwiązywalny).

3. Najpopularniejszy sposób "zastosowania się do sankcji" to blokowanie na poziomie interfejsów poszczególnych aplikacji tych użytkowników, których adresy powiązane są w jakikolwiek sposób (niekoniecznie bezpośrednio) z Tornado Cash.

W oczywisty sposób takie rozwiązanie dotyka głównie uczciwych, mniej doświadczonych użytkowników - oni mają problem, w tym również problem z odzyskaniem swoich środków. Dowolny nieuczciwy aktor ma zwykle wystarczająco dużo determinacji i umiejętności żeby takie ograniczenia bez problemu obejść.

4. Ciężko sensownie zdefiniować "skażenie" portfela. Zaraz po umieszczeniu Tornado Cash na liście sankcyjnej wiele powszechnie znanych portfeli (w tym m.in. celebrytów, dziennikarzy, polityków, przedsiębiorców) otrzymało mniejsze lub większe sumy z Tornado Cash. Wszystkie te portfele należałoby teraz uznać za "skażone".

Ale nie tylko te, bo "skażenie" oczywiście działa do kilku poziomów zagłębienia - skażone są nie tylko portfele bezpośrednio otrzymujące środki z Tornado Cash, ale również portfele (w tym smart contracty) które otrzymały środki ze "skażonego" konta. Znowu - w żaden sposób nie powstrzyma to złych aktorów (którzy mogą w prosty sposób przerzucić środki przez dowolną liczbę poziomów zagłębienia), a jedynie utrudnia życie uczciwym użytkownikom. Proste analogie rozwiązań znanych ze świata tradycyjnego w świecie zdecentralizowanych finansów zwyczajnie nie działają.

5. W kilka dni po umieszczeniu Tornado Cash na amerykańskiej liście sankcyjnej jeden z programistów związanych z projektem, Alexey Pertsev, został aresztowany przez władze... holenderskie. Władze udzielają bardzo lakonicznych wyjaśnień na temat samego aresztowania, łącząc Alexeya z Koreą Północną. Wcześniej sekretarz stanu Antony Blinken komentując na twitterze rozszerzenie listy SDN o Tornado Cash malował absurdalne wizje jakoby projekt był sponsorowany przez władze Korei Północnej (wpis jednak został dość szybko usunięty).

Szczerze, mam trochę nadzieję, że w tych oskarżeniach jest choć ziarno prawdy i że faktycznie holenderskie i amerykańskie władze mają jakieś twarde dowody na powiązanie projektu z północnokoreańskim reżimem. Bo jeśli takie dowody nie istnieją (a jak na razie nikt o nich nawet nie wspomina) i zarzuty opierają się wyłącznie na tym, że północnokoreańscy hakerzy również korzystają z Tornado Cash, to śmiało można powiedzieć że zarówno objęcie sankcjami, ale w szczególności aresztowanie jednego z twórców oprogramowania, jest po prostu skandalem i bardzo niebezpiecznym precedensem. W sprawie wypowiedziało się już Electronic Frontier Foundation - ogranizacja walcząca od przeszło 30 lat o wolności obywatelskie w cyfrowym świecie.

6. Próby wykluczania użytkowników w interfejsach aplikacji szybko przerodziły się w pytania o przyszłość Ethereum jako protokołu permissionless (z którego każdy może korzystać, bez zezwolenia innych uczestników) oraz o próby cenzurowania internetu jako takiego przez rządy (w szczególności przez rząd USA). Warto bowiem wspomnieć, że Tornado Cash w interfejsie swojej aplikacji również stosowało filtrowanie, blokując możliwość korzystania z interfejsu posiadaczom "podejrzanych" adresów. Jak widać, w niczym to na dłuższą metę nie pomogło. Jak już wspominałem, metoda ta jest też w praktyce nieskuteczna - smart contracty dalej działają i umożliwiają zarówno wpłaty jak i wypłaty środków z puli płynności. Można się wobec tego spodziewać, że władze w pewnym momencie zrobią kolejny krok i będą wymagały filtrowania transakcji na poziomie poszczególnych węzłów sieci, wymuszając w praktyce cenzurę na poziomie infrastruktury. Jednak z oczywistych względów władze poszczególnych krajów mają bardzo ograniczony zasięg wpływu - o ile władze w USA mogą wymuszać pomijanie podejrzanych transakcji na operatorach węzłów znajdujących się na terenie USA, to nie mają takiej władzy nad operatorami węzłów znajdującymi się poza granicami USA. Kolejnym krokiem może być więc zakaz budowania nowych bloków na blokach zawierających "wadliwe" transakcje - to z kolei w najlepszym przypadku uniemożliwiłoby amerykańskim podmiotom posiadania własnych węzłów (bo nie byłyby w stanie budować nowych bloków), w najgorszym doprowadziłoby do podziału sieci Ethereum na dwie sieci - jedną, cenzorującą transkację i drugą, nie cenzorującą niczego. Brian Armstrong, CEO Coinbase.com zapowiadział już, że w takim czarnym scenariuszu będzie się skłaniał do nie wprowadzania cenzury i wycofania węzłów Coinbase z sieci.

Jak widać, jedyne co dzisiaj jest oczywiste, to że umieszczenie Tornado Cash na liście sankcyjnej nie rozwiązało żadnego problemu środków z nielegalnego źródła w zdecentralizowanych finansach. Jedynym pozytywnym skutkiem jest to, że w sieci od dwóch tygodni toczą się dyskusje na temat tego, w jaki sposób w przyszłości poradzić sobie oddolnie z tym problemem. Moim zdaniem taka dyskusja na szeroką skalę jest potrzebna i obecnie jest już o kilka lat spóźniona. Jasne jest też, że w tej dyskusji aktywny udział powinna mieć nie tylko społeczność, ale też przedstawiciele podmiotów komercyjnych i przedstawiciele regulatora. Na udział tych ostatnich w poważnej, otwartej dyskuji ciągle jeszcze czekamy.

Nadchodzi Merge, już za niecały miesiąc.

Już za nieco ponad trzy tygodnie, mniej więcej ok. 15/16 września, czeka nas "the Merge" - przełączenie potwierdzania bloków w sieci Ethereum z obecnego Proof of Work na Proof of Stake. Co prawda ten rok obfituje w wydarzenia istotne z punktu widzenia świata krypto i zdecentralizowanych finansów, ale to jest bodaj najważniejsze. Ale od początku.

W grudniu 2020 roku został zainicjowany tzw. Beacon Chain - jest to osobny blockchain, gdzie kolejne bloki potwierdzane są z wykorzystaniem mechanizmu Proof of Stake. Zamiast - jak w klasycznych Proof of Work - wyliczać na okrągło zagadkę matematyczną, węzły sieci Proof of Stake stawiają w zastaw pewną ilość Etheru jako gwarancję uczciwości i rzetelności. Dzięki temu zastawowi węzeł przez pewien czas będzie budował nowe bloki. Jeśli inne węzły ustalą, że w wyprodukowanych blokach znajdują się nieprawidłowe transakcje, mogą je cofnąć i zlikwidować zastaw nieuczciwego węzła. Przez ostatnie 2 lata ten specjalny blockchain był wygrzewany i testowany, żeby już niebawem stać się źródłem prawdy o następnych blokach dla głównego łańcucha Ethereum. Stąd "the Merge" - bo oba blockchainy połączą się w jeden, złożony z dwóch warstw. Beacon Chain będzie stanowił warstwę konsensusu (consensus layer), a dotychczasowy łańcuch Mainnet będzie stanowił warstwę wykonawczą (execution layer).

Co się zmieni? Z punktu widzenia użytkownika - miejmy nadzieję że prawie nic. The Merge powinien być zupełnie przezroczysty dla typowego użytkownika - powinien on dalej posiadać dokładnie ten sam Ether, który posiadał, te same tokeny, te same NFT itd. Wszystkie aplikacje powinny działać dokładnie tak samo jak wcześniej, większość nas nie powinna nawet zauważyć że coś się zmieniło.

Niestety, istotnie nie zmienią się również koszty transakcji ani prędkość transakcji. Co prawda czas wytworzenia nowego bloku powinien nieznacznie zmniejszyć się do ~12 sekund (z obecnych ~14 sekund), ale dla pojedynczych użytkowników ta zmiana powinna być niezauważalna.

O co w takim razie tyle zachodu? Przede wszystkim "the Merge" to tylko pierwszy krok na ścieżce do bardziej skalowalnej, bezpiecznej sieci. Krok rewolucyjny, ale w warstwie niewidocznej dla użytkownika. Jednocześnie jest to eksperyment na żywym organizmie zabezpieczającym środki o wartości setek miliardów dolarów.

W mojej ocenie dwie najbardziej istotne zmiany po "the Merge" to:

1. Zmniejszenie o ~99,95% zużycia energii przez sieć. Argument o energochłonności Proof of Work - a co za tym idzie kryptowalut i świata zdecentralizowanych finansów ogółem - jest jednym z najczęściej powtarzanych przez przeciwników tych technologii. I choć z tym argumentem można dyskutować, to zdecydowanie lepiej jest nie musieć. Zużycie prądu w przypadku Proof of Stake jest minimalne. Po tym, jak sieć Polygon (która od początku działa w oparciu o Proof of Stake) ogłosiła w zeszłym roku, że w pełni zrównoważyła swój ślad węglowy, był to częsty argument podnoszony za wyborem właśnie tej sieci przez wiele globalnych projektów. Analogicznych ruchów można się spodziewać w przypadku sieci Ethereum po przejściu na Proof of Stake.

2. Deflacyjny charakter Etheru. Ze względu na to, że utrzymanie sieci w modelu Proof of Stake jest zdecydowanie mniej kosztowne (operatorzy węzłów nie muszą płacić dużych rachunków za energię, kosztem operatora jest wyłącznie koszt alternatywny związany z zablokowaniem środków jako zastaw), nagrody wypłacane za utrzymywanie sieci mogą być zdecydowanie niższe niż w przypadku Proof of Work.

Emisja nowego Etheru po "the Merge" spadnie z ~4.3% rocznie do ~0.43% rocznie. To o tyle istotne, że niemal 90% Etheru wypłacanego w ramach nagród za produkowanie bloków trafiało od razu na rynek (co jest zrozumiałe, biorąc pod uwagę, że operatorzy musieli na bieżąco płacić rachunki za prąd). Teraz nie tylko zdecydowanie mniej nowego Etheru będzie powstawało, ale znika też potrzeba natychmiastowego upłynniania go. Dodatkowo, można się spodziewać że większość Etheru w obiegu będzie blokowana właśnie w samym protokole Proof of Stake, obecnie stakerzy zarabiają na zablokowanym Etherze ~4,2% rocznie, a po "the Merge" spodziewany jest wzrost tego oprocentowania do ~5%+ rocznie.

Co więcej, rok temu wprowadzona została poprawka EIP-1559 która sprawiła, że duża część opłat za transakcje wykonywane w sieci nie trafia do operatorów węzłów, ale jest "palona" - znika bezpowrotnie. Im wyższe zużycie sieci, im wyższe opłaty za pojedynczą transakcję, tym więcej Etheru jest zdejmowane z rynku. Od wdrożenia tej poprawki spalone zostało już ponad 2,5 miliona Etheru, co stanowi około połowę nowego Etheru wypłaconego w tym czasie w ramach nagród dla operatorów węzłów. Jak wspomniałem wyżej, po "the Merge" ilość nowego Etheru wypłacanego w ramach nagród zostanie istotnie zredukowana, jednocześnie ilość Etheru palonego w ramach EIP-1559 nie zmieni się. Wobec tego można przewidywać, że ilość Etheru w obiegu będzie się sukcesywnie zmniejszać.

Czy te przepowiednie się sprawdzą? Dowiemy się już niebawem i na pewno na łamach TygodnikaDefi przygotujemy odpowiednie podsumowanie.

Kontrowersje wokół możliwego forka Ethereum - ETHPoW i ETHPoS

W powyższym opisie przejścia Ethereum z Proof of Work na Proof of Stake pominęłiśmy chwilowo jedno bardzo istotne pytanie - co się stanie z dotychczasową siecią działającą na Proof of Work, co z węzłami, które nie zaktualizują swojego oprogramowania i dalej będą produkować bloki w oparciu o stary protokół? Odpowiedź nie jest jednoznaczna.

W miarę jak zbliża się "the Merge" pojawiły się pogłoski o możliwości utrzymania "starego" łańcucha w ramach tzw. hard forka - rozgałęzienia sieci, po którym działałby zarówno łańcuch w oparciu o Proof of Stake, jak również drugi łańcuch w oparciu o Proof of Work (tzw. ETHPoW). Stan obu łańcuchów na moment rozdzielenia się byłby taki sam, w drugim łańcuchu powstaje idealna kopia stanu wszystkich portfeli i smart contractów. Czyli jeśli ktoś posiada np. 3 ETH i 100 DAI przed hard forkiem, to po nim posiada te assety na obu łańcuchach. Podobna sytuacja miała miejsce w 2016r. po spektakularnych ataku na projekt The DAO - skala ataku była na tyle duża, że konieczna była zmiana na poziomie protokołu sieci pozwalająca na odzyskanie środków (inna sprawa, że było to możliwe tylko dlatego, że sieć była w tym czasie jeszcze bardzo młoda). Część społeczności była przeciwna temu rozwiązaniu, co doprowadziło do hard forka znanego dzisiaj jako Ethereum Classic.

Dzisiejsza sytuacja jest z jednej strony podobna, z drugiej zupełnie inna. Podobna, bo znowu część społeczności, niezadowolona z przejścia Ethereum na Proof of Stake, chce utrzymywać "starą" wersję sieci jako oddzielny hard fork. Inna, bo dzisiejsze Ethereum jest zdecydowanie bardziej skomplikowanym ekosystemem niż w 2016r. Nie wystarczy po prostu skopiować stanu sieci i utrzymywać ją w ramach nowego łańcucha (tzw. sidechain). Swoją drogą, teoretycznie taką kopię sieci można utworzyć w każdej chwili, nic nie stoi na przeszkodzie żeby ktokolwiek utworzył sobie swoją własną, prywatną kopię Ethereum startując z dowolnego bloku i udostępniał ją w sieci pod innym identyfikatorem sieci (w przypadku stosowania tego samego identifikatora nasza sieć po prostu akceptowałaby bloki z głównego łańcucha i odrzucała własne).

I chociaż niektóre giełdy (m.in. BitMEX i Poloniex) zaczęły notować przyszłą walutę ETHPoW, to nie wydaje się, żeby sieć PoW miała przed sobą szerokie perspektywy. Większość znaczących projektów DeFi, takich jak Aave, MakerDAO, Circle i wiele innych opowiedziało się już, że w razie wystąpieniu hard forka będą wspierać wyłącznie kanoniczny łańcuch oparty o Proof of Stake. Jest to szczególnie istotne w przypadku stablecoinów i mechanizmów pożyczkowych. Bo choć na nowym łańcuchu właściciele portfeli zobaczą kopię tych samych tokenów, które mieli przed hard forkiem, to ich wartość na pewno nie będzie taka sama. Np. tokeny USDC na nowym łańcuchu staną się automatycznie bezwartościowe, ponieważ Circle zapowiedziało że jako jedyne zobowiązanie będą traktować tokeny na kanonicznym łańcuchu. Niesie to za sobą dalsze konsekwencje - jeśli ktoś przed hard forkiem miał zablokowane tokeny USDC np. w protokole pożyczkowym, a w zastaw tych tokenów pożyczył inne tokeny, np. DAI, to po hard forku jego pożyczka stanie się automatycznie całkowicie niezabezpieczona (bo cena zastawu spadnie do zera). To z kolei doprowadzi do niewypłacalności całych protokołów.

Zwykli użytkownicy nie mają powodów do niepokoju (ich środki będą cały czas bezpieczne na kanonicznym łańcuchu). Ale hard fork ETHPoW, jeśli faktycznie dojdzie do skutku, może być ciekawym eksperymentem i stress-testem ekosystemu DeFi na wypadek apokalipsy.

Osobiście mam nadzieję, że do próby hard forka dojdzie i że będziemy mieć okazję zobaczyć na żywo, jak taka próba wygląda. Również dletego, że potencjalny fork sieci był w różnych konsultacjach z administracją i regulatorami często przedstawiany jako wydarzenie typu "czarnego łabędzia", po którym nie wiadomo co się stanie, w związku z czym tworzenie długofalowych projektów w publicznych sieciach blockchain typu permissionless jest niebezpieczne i nieodpowiedzialne. Już niedługo będziemy się mogli (mam nadzieję) przekonać, że ta sytuacja wcale nie jest taka nieprzewidywalna jakby się wydawało, że lista ryzyk jest stosunkowo krótka oraz, że ryzyka te można dość łatwo zmitygować i nimi zarządzać.

Ten newsletter powstaje dzięki wsparciu 7bulls.com - software house z ponad 20-letnim doświadczeniem w tworzeniu oprogramowania zarówno dla dużych klientów (takich jak Conforama, Toyota, Cyfrowy Polsat i in.), jak również zakładający i wspierający technologicznie startupy (np. AirFusion, AIInvestments i in.). 7bulls.com posiada status Centrum Badawczo-Rozwojowego w Polsce i we Francji. Specjalizuje się głównie w projektach wykorzystujących zaawansowane nowoczesne technologie (Cloud, AI, RPA, Blockchain).

Jeśli jesteś zainteresowany wsparciem newslettera, odezwij się na kontakt@tygodnikdefi.pl

Nadchodzące wydarzenia

Choć lato powoli zostaje za nami, wrzesień w świecie DeFi zapowiada się jeszcze wyjątkowo gorący:

- 1-4.09 ETHWarsaw, Warszawa - do niedawna mówiłem, że jeśli ktoś chce naprawdę poczuć ducha DeFi i zobaczyć co się dzieje w tym świecie, powinien wybrać się za granicę na konferencje typu EthCC, EthLondon, EthParis, EthBerlin itp. W tym roku nie trzeba jeździć tak daleko, bo konferencja crypto z prawdziwego zdarzenia odbędzie się w Warszawie! Zarówno konferencja, jak i hackathon po niej zapowiadają się super ciekawie, gorąco polecam i na pewno będzie można mnie tam spotkać! Bardzo ciekawie zapowiada się też lista side-eventów!

- 03.09 Blockchain Alliance Opener 2022, Warszawa - konferencja organizowana od lat przez Blockchain Alliance, nastawiona na osoby decyzyjne i zarządzające w dużych organizacjach

- 08.09 Swiss-Polish Blockchain Symposium, Warszawa - konferencja organizowana przez Swiss-Polish Blockchain Association z nastawieniem na aspekty biznesowe wykorzystania blockchainów.

- 12-18.09 Berlin Blockchain Week, Berlin - seria konferencji i eventów zaczynająca się konferencją DappCon, kończąca się hackathonem EthBerlin. Biorąc pod uwagę, że to Berlin (kolebka crypto), a do tego w trakcie wypadnie "the Merge", na pewno warto tam być.

To już wszystko w pierwszym wydaniu. Zapraszam do następnego, za tydzień. Jeśli masz jakieś uwagi, chcesz żebym na tych łamach poruszył konkretne tematy, chcesz opowiedzieć mi o swoim projekcie, lub po prostu chcesz powiedzieć “cześć” - napisz do mnie na kontakt@tygodnikdefi.pl.

Subscribe now